مقالات هنری:

نقش سفال و تکامل آن در هنر و صنعت

روزنامه خبر جنوب - پنجشنبه 8مهر89

خصوصيات هنر ميراثهاي ارزنده درهنر

محمد علي پرواز نقاش چهره هاي ماندگار شيراز

 

 

نقش سفال و تکامل آن در هنر و صنعت :

همانطور که هنر نقاشي کاربرد خوبي بر روي بوم و انواع کاغذها و مقوا و بسياري از تخته ها و سه لائي ها و نوپانهاو گاها برروي ديوارهاي بتوني و گچي با استفاده از انواع رنگهاي مدادي ، پاستل ،آبرنگ ، رنگ روغن ، رنگهاي اکروليک ،گواش و رنگهاي مخصوص کار بر روي شيشه (ويتراي) و ترکيبات شيميائي ديگر دارد ، جهت نگهداري و دور از تابش آفتاب قرار گرفتن نقاشي ، که معمولا يکي از مسائل مهم در بقاء هرکار هنري مي باشد ، کار برروي سفال موقعيت خوبي را در بين هنرهاي سنتي و دستي حفظ کرده است. هنر سفالگري مي تواند دوش به دوش نقاشي ، که نسبتا داراي عمر بيشتري مي باشد، و توان مقاومت بهتري در برابر نور خورشيد دارد، (درصورت دقت در سلامت آن )نقش موثري داشته باشد.

کار بر روي سفال از دير زمان تا کنون در جايگاه مناسب و کارا تري قرار گرفته است.و امروز نيز در شکلهاي متنوع ،کشورهاي مختلف اين هنر را همراه با سراميک و چيني و شيشه ، جهت مصارف زندگي ، مثل ساخت تابلو هاي تزئيني و آگهي ها و تصاوير تاريخي در ميادين و همچنين ظروف آشپزخانه و ظروف ترئيني و عتيقه جات و مجسمه هاي تزئيني و اشياعي که در زيبا سازي دکوراسيون ساختمانها و حتي بعضي از وسائل آزمايشگاهي و بيمارستاني و نيروگاههاي برق و کلا در صنعت ، کاربرد موثر دارند، در اختيار دوستداران اشياع سفالي که جايگاه مهمي دارند ، قرار داده اند.

لذا بطور خلاصه در مورد هنر سفالگري مطالبي درج مي گردد.

رنگ سازي و لعابکاري در سفالگري :

بايد هنر سفال و سراميک را داراي سابقه اي 7000ساله دانست که در مشرق زمين معمول بوده است. و اين قدمت بر حسب آثار مکشوفه اي است که ضمن کاوشهائي در ري و کاشان و ترکستان بدست آمده و همچنين سفالهائي که با نقوش شبيه سبد تزئين شده و در غارهاي اسپانيا و مکزيک و هند غربي و چين بدست آمده است. در 1500 سال قبل از ميلاد در اطراف قبرس اين صنعت ترقي کرد و با نقوش مختلف تزئين يافت و مجاورت قبرس به يونان سبب گرديد که اين هنر به يونان راه يابدو روز به روز تهيه آن در طرح هاي متنوع باعث گرديد تا محصولات بدست آمده از سفال زيبا تر و ظريفتر از قبل ساخته و پرداخته گردد. ظروفي که در قرن پنجم وششم قبل از ميلاد از يونان بدست آمده گوياي پيشرفت اين هنر بوده که تکامل آنرا ميرساند.

نقوش در اين سفالها داراي زمينه سياه و قرمز و يا نقوشي به رنگ سفيد و قهوه اي بوده و در قرن چهارم قبل از ميلاد در ناحيه تاناگرا نزديک آتن سفال سازان از سفال ، مجسمه هائي کوچک ميساختند که امروز از لحاظ هنر شاهکارهائي محسوب مي شوند که نمونه هائي از آنها در موزه لوورپاريس موجود است.

باظهور اسلام و رابطه شرق و غرب هنر سفالگري از افغانستان تا ايران و آسياي صغير و اسپانياکشيده شد که کارهاي تهيه شده از نظر نوع کار يکسان و شبيه به يکديگر بودولي در ايران نقوش عصر ساساني در آن بکار مي رفت که از سفالهاي ديگر متمايز بود. در نيشابور و سامره بخصوص در عصر هارون الرشيد وسعت چشمگيري پيدا مي کند و به همين دليل هارون دستور داده بود سفالهايي ساخته شده شباهت به ظروف طلا داشته باشندو بر حسب تجمل پرستي نامبرده متخصصاني را از چين به سامره آورد تا از خاک چيني سلارون ظروف خام را بسازند . شفافيت اين ظروف چون طلايي ناب درخشش داشت و در شهر ري نيز از اين قبيل ظروف ساخته شد و مدتها ري و سامره رقيب يکديگر بودند و در تکميل نقوش و لعاب کوزه گري ابداعاتي در طرح و فرم آن نمودند. در قرن ششم و هفتم هجري ، کاشان جاي آن شهرها را گرفت و شهرتي عالمگير بدست آورد و شايد لغت لعاب کاشي نيز ناشي از اين باشد که مترادف به کلمه سراميک است و ابداعات هنرمندان کاشان در تکامل فن لعاب و نقاشي و فرمهاي مختلف بسيار فراوان شد . به نوعي که سفالها در رنگهايي زرين فام تهيه مي گرديد . که اينک نمونه هائي از آن گونه ها را مي توان در موزه ايران باستان مشاهده نمود.

حمله مغول اين هنر را متوقف ساخت و در عصر تيموريان به موازات ترقي هنر و صنايع ، باز صنعت کاشي سازي در اصفهان به اوج پيشرفت سعود کرد ، کاشيها را در سبک معرق ساختند (موزائيک) که از نظر زيبائي نمونه آنرا مي توان در هارون ولات اصفهان ديد. اين هنر به ايتاليا راه يافت و در ناحيه سيسيل و بعد اسپانيا بکار گرفته شد و سراميک سازي ملل غرب را تحت الشعاع خود قرار داد. در قرن دهم و يازدهم هجري پادشاهان صفوي اين هنر را در اثر تشويق و علاقه مفرط به منتهاي قدرت هنري خود رسانيدندو اين پيشرفت در قرن 13 و 14 راکد ماند. سفالهائيکه در تپه سراب از گل پخته کشف شده و تاريخ آن به 8000 سال پيش مي رسد نموداري از ذوق و هنري است که امروز در ميان هنرمندان هنر ( بيينال) با هنر جديد رقابت مي کند و در (تل بکون)نزديک تخت جمشيد کاسه اي بدست آمد که مخصوص آب خوردن بوده و هنرمند آنرا به صورت بز کوهي ، در شکل مار پيچ بزرگي در آورده در حاليکه خود حيوان نسبت به شاخهايش بسيار کوچک است . هنرمند شاخهاي بز کوهي را در آن مورد توجه قرار داده و از آن نقش تزئيني زيبائي بوجود آورده است. حال بايد ديد که چگونه فن لعاب دادن و تحولات ديگري که در اين هنر رويداده است ، به چه صورت مي باشد. رنگ در ساختن لعاب با نقشهاي زيبا مورد توجه است. و تهيه ظروف و اشکال سفالي و سراميک به تنهائي هنري ارزنده است ، شاخص و ماندگار در صنعت و هنر

لعابکاري :

با توجه به سهولت لعابکاري و نقاشي بر روي سفال و حرارت دهي لعاب در عصر ما و اينکه انواع مختلف رنگها با کيفيت بسيار خوب در بازار امروز در اختيار استادکاران لعابکاري و نقاش قرار گرفته ،

بايد توجه داشت که لعابکاري و رنگ آميزي در قبل بصورت سنتي انجام مي شد که در ذيل به شرح مختصر آن پرداخته مي شود.

لعاب معمولا ساده و بي رنگ و سفيد است . براي تهيه آن از پودر سنگي که از معدن گناباد تهيه مي شد، با 10/1 گل سرشور ، مخلوط و آب به آن اضافه مي شد. که بين اهل کارلعاب بدست آمده را لايه مي گفتند. البته گاهي به جاي سنگ معدن از نوعي کوارتز که سنگ چيني مي باشد، به نسبت 6/1 خاک نسوز يا بوته کائولين که از سنگ سفيد تر و براق تربود استفاده مي شد.بطور معمولي از حرارتي مناسب بين 12تا 15 ساعت ظروف يا گلدانها ئي که از گل رس ( گل رسي که معمولا در اثر سيل ملايم در سطح اراضي رودخانه ها رسوب مي کند و اين گل با شن هاي نرم به اندازه 10/1 مخلوط است ) و مخلوط با آب و با پا لگد خورده بود ، ورز ميدادند (که امروز اين عمل بوسيله دستگاههاي هم زن و ورزده انجام مي شود) و پس از فرم دادن آن بوسيله چرخهاي دستي و پائي آنرا در هواي آزاد و سايه گذاشته تا خشک شود. ماده ديگري که ماده اوليه آن سنگ سفيد بود، بوسيله پتک يا ماشين خرد مي شد و سپس با آسياي دستي بصورت پودر در مي آمد، و در هواي آزاد الک مي شد و پودر حاصل را با گل سر شوي به نسبت 10/1 مخلوط نموده و پس از ريختن مقداري آب در آن در حوضچه مخصوص ورز مي دادند. تا آماده فرم دادن گردد. ظروف و گلدانها ئيکه به طريق فوق با چرخهاي پايه دار دستي شکل مي گرفت، بعد از انجام کار جهت خشک شدن در جاي مناسب نگهداري شده تا آماده طراحي و بعد از آن لعاب کاري اوليه گردد. سپس آنرا با لعاب شيشه اي و ترکيبي از جوهر شخار يا شغار که از سوخته بعضي گياهان صحرائي که در نواحي شوره زار ميرويد تهيه نمود . مرحله بعد حرارت دادن جسم لعاب خورده است تا بوسيله حرارت ، لعاب بر روي آن ثابت بماند و براي نقاشي آماده شود. اين لعاب را که قبلا در طغارهاي بزرگ مي ريختند و به هم مي زدند و جسم آماده را مي چرخانند و تکان داده تا لعاب سطح داخل و خارج را بپوشاند. و براي اطمينان معمولا ظروف را در داخل ماده لعاب غوطه ور کرده ، در اين حالت نقوش مورد نظر مابين لعاب اول که حرارت ديد و لعاب دوم که در کوره پخته شد رنگها ثابت و نقوش با شفافيت پديدار مي شدند.

رنگهاي مخصوص نقاشي در لعابکاري:

رنگ سياه که از نوعي سنگ در قاينات پس از پودر کردن و سائيده شدن با آب مخلوط و براي قلم گيري بکار مي رفت. رنگ سبز و زرد را از سرب و لعاب سفيد بدست مي آوردند.

لاجوردي را از رنگ لاجورد و سنگ شيشه پس از سايش و نرم کردن تهيه ، رنگ فيروزه اي ، را از خاک مس و پودر شيشه وقرمزطلائي را از رنگ جوهر شغار با زاج سفيد و شوره باروت و گرد سفيد رنگي ، به نام (تنوکار يا استيلن ) که جوشکاران از آن براي جوش دادن آهن استفاده مي کنند به يک نسبت مناسب مخلوط و در ظرفي شبيه به قمقمه يا گلابکير تقطير نموده ، مايع مقطر را با پودر طلا مخلوط مي کردند. تا آب طلا بدست آيدو در نهايت آب طلا را با مواد مذکور مخلوط کرده تا رنگ قرمز طلائي به نام گل اشرفي تهيه گردد.

رنگ نارنجي را از تفاله مواد مذکور پس از تقطير آن بدست مي آمد و آبي آسماني را از مخلوطي از لعاب معمولي با خاکه مس تهيه مي نمودند.

فيروزه اي و آبي کم رنگ و پر رنگ نيلي يشمي را به شدت و ضعف رنگ لاجوردي تهيه و استادکاران ماهر رنگها را باقلم موهاي مخصوص که از موي يال الاغ تهيه مي شد به نقش در مي آوردند. . رنگ آميزي و نقاشي در اين حالت بايد سريع انجام شود و شرط مهارت و استادي در همين است .

این مورد را ارزیابی کنید
(306 رای‌ها)

نظرات بازدیدکنندگان:

(*) :موارد الزامی

اين وب گاه در ستاد ساماندهی پایگاه های اينترنتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت گردیده است.

صفحه اصلی   |   زندگینامه هنری   |   پرتره های چهره های ماندگار   |   گالری نقاشی   |   گالری خوش نویسی   |   مقالات    |    یادداشت ها   |   تماس با ما

| All Rights Reserved. All contents available on this website are copyrighted by ONLINE PARVAZ ART GALLERY© 2006-2017 |

كليه حقوق مادی و معنوی اين وب گاه محفوظ و هرگونه انتشار يا استفاده از تصاویر و مطالب آن، تنها با ذکر منبع، آزاد است. © 1396-1385

| براي استفاده هرچه بهتر از سايت، پيشنهاد ما به شما، استفاده از مرورگرهای Google Chrome و firefoxMozilla Firefox  است. |